Zekat, ona ehil olanlara, yani hak sahiplerine verilir. Zekat yerine sarfedilmez de onu hak etmeyenlere verilirse hem bu dinî mükellefiyet ifa edilmemiş, hem de zekattan beklenen ferdî, sosyal ve ekonomik amaçlar gerçekleşmemiş olur. Bu itibarla fıkıh ilminde, zekatın verileceği yerlerin yanı sıra verilmeyeceği yerler üzerinde de durulduğu, böylece zikredilen olumsuz sonuçların önlenmek istendiği görülür. BU KİŞİLERE ZEKAT VERİLMESİ CAİZ DEĞİLDİR: ANNE, BABA, EŞ VE ÇOCUKLAR Bir kimse zekatını kendi usul ve fürûuna veremez. Usul bir kimsenin anası, babası, dedeleri; fürû ise çocukları ve torunları anlamındadır. Aynı şekilde bir kimse hanımına da zekat veremez. Çünkü aralarında bakma yükümlülüğü ilişkisi vardır. Zekat veren verdiği zekattan hiçbir maddî menfaat beklememeli ve ondan yararlanmamalıdır. Bir kimse fakir olan usul ve fürûuna zekat verirse, nafaka borcundan kurtulma, miras gibi şu veya bu şekilde ondan yararlanabilir. Bu sebeple de zekat verilen mal fakire tam manasıyla temlik edilmiş, onun mülkiyetine geçirilmiş olmaz. Bir bakıma kendi kendine zekat vermiş gibi olur. Ebû Hanîfe’ye göre kadın da zekatını fakir kocasına veremez. Hanefîler’e göre bunların dışındaki kardeş, amca, teyze, dayı, hala ve onların çocukları gibi akrabaya zekat verilebilir. Şafiî, Malik ve Ahmed b. Hanbel akrabaya zekatın verilip verilemeyeceği konusunda “nafaka“yı ölçü alırlar ve zekat mükellefinin, hukuken nafakasını teminle yükümlü olduğu akrabalarına zekat veremeyeceğini söylerler. MÜSLÜMAN OLMAYANLAR Fakihlerin ittifakı ile zekat, esasen ibadet içerikli bir mükellefiyet olması sebebiyle, gayri müslimlere, Allah’a, peygamberlerine, ahiret gününe inanmayan kişilere ve dinden dönenlere, yani mürtedlere verilmez. Aralarında dört mezhep imamının da bulunduğu fakihlerin çoğunluğu zekatın, İslam toplumundaki gayri müslim tebaaya da (zimmîlere) verilemeyeceğinde görüş birliğine varmışlardır. Çünkü zekat müslüman fakirlerin hakkıdır. Onların zenginlerinden alınıp fakirlerine verilir. Gayri müslimler zekatla mükellef değildir. Zekat yükümlülüğüne iştirak etmeyenlerin, bundan yararlanmaya da hakları olmamalıdır. Hz. Ömer’in zekatın verileceği yerleri belirleyen ayetteki “miskinler” tabirini, “Bunlar Ehl-i kitabın fakirleridir” şeklinde yorumlamasına dayanarak bazı fakihler zekatın zimmîlere de verilebileceğini ileri sürmüşlerdir. Hanefî fakihlerinden Züfer de bu görüştedir. Bu fakihlere göre zekat ibadet kastı ile fakirin ihtiyacını karşılamaktır. Bu amaç fakir zimmîlere zekat vermekle de gerçekleşir. Şafiîler dışındaki fakihler farz olmayan (nafile) sadakaların fakir zimmîlere verilebileceğinde görüş birliğine varmışlardır. ZENGİNLER Hanefîler’e göre tabii ihtiyaçlarından fazla “artıcı” özellikte olsun olmasın nisab miktarı mala sahip olan kimselere, onların küçük çocuklarına zekat verilemez. HZ. PEYGAMBER (S.A.V)’İN YAKINLARI Buharî’de rivayet edilen bir hadiste Hz. Peygamber, torunu Hasan zekat hurmalarından birini alıp yemek istediği zaman ona “Bırak, bırak! Zekat malını bizim yiyemeyeceğimizi bilmiyor musun?” (Buharî, “Zekat”, 57; Müslim, “Zekat”, 161) buyurmuştur. Zekatın Hz. Peygamber’e ve onun yakınlarına verilmeyeceğini bildiren başka hadisler de vardır (bk. Müslim, “Zekat”, 167; Ebû Davûd, “Zekat”, 29). Ancak fakihler, Hz. Peygamber’in yakınlarının kimler olduğu hususunda farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Hz. Peygamber’in, zekat almayı bizzat kendisine ve yakınlarına yasaklamış olmasında şüphesiz birçok sebep ve hikmetler vardır. Görülen odur ki en üstün ahlak üzerine yaratılan örnek insan ve son peygamber Hz. Muhammed, bu emriyle kendisini ve yakınlarını her türlü töhmet ve şaibeden uzak tutmak istemiştir.
